Ovo vojno vozilo je prvi put upotrebljeno u Vijetnamu, a i danas se masovno koristi na ukrajinskom ratištu

Uprkos tome što je Ministarstvo odbrane Rusije ograničilo svojim vojnicima korišćenje Telegrama, njegov zvanični kanal i dalje je aktivan i objavljuje dnevne izveštaje o ukrajinskoj opremi uništenoj od strane ruskih snaga. Među navedenim sistemima, oklopni transporter M113 pojavljuje se sa primetnom učestalošću, naročito u poslednjim mesecima. Iako je ruske podatke teško proveriti, Oryxspioenkop, koji dokumentuje otvoreno dostupne snimke uništene ruske i ukrajinske opreme, vizuelno je potvrdio više od 650 gubitaka ukrajinskih M113, uz sličan porast u protekloj godini.

Značajno je da se na ratištu gde se tehnologija dronova razvija toliko brzo da sistemi mogu da zastare i za nekoliko nedelja, platforma dizajnirana pedesetih godina prošlog veka i dalje široko koristi. To odražava činjenicu da je dizajn M113 naglašavao mobilnost, jednostavnost, prilagodljivost i lakoću masovne proizvodnje. To su osobine koje su u velikoj meri usklađene sa zahtevima savremenog visokointenzivnog, iscrpljujućeg sukoba.

Oklopni transporter M113

Oklopni transporter M113 razvijen je krajem 1950-ih u kompaniji FMC Corporation kako bi odgovorio na zahtev američke vojske za lakim, prenosivim guseničnim vozilom sposobnim da prevozi pešadiju na ratištu Hladnog rata. Uveden u upotrebu 1960. godine, imao je aluminijumski trup koji je smanjivao težinu uz istovremenu zaštitu od lakog naoružanja i gelera, posadu od dva člana i prostor za 11 vojnika. Vozilo je slabo naoružano, sa osnovnim oružjem u vidu mitraljeza kalibra 12,7 mm montiranog na vrhu. M113 ima dizel motor koji mu omogućava brzinu do 64 km/h. Takođe se može brzo prilagoditi za amfibijske operacije, sa sposobnošću da pluta preko mirnih vodenih površina. Platforma uključuje više varijanti, uključujući komandno vozilo, nosač minobacača i sanitetsku verziju.

M113 je široko korišćen počevši od rata u Vijetnamu, gde je upotrebljavan i za transport i za borbene zadatke. Ostao je u službi tokom celog Hladnog rata. Značajnu upotrebu imao je i tokom operacije Pustinjska oluja. Međutim, relativno tanak oklop i ranjivost na mine ograničili su njegovu otpornost na savremene pretnje. Počevši od kasne faze Hladnog rata, a naročito nakon 2000. godine, američka vojska prešla je na bolje zaštićene platforme poput borbenog vozila pešadije Bredli.

Uprkos tome, mnogi M113 ostali su u upotrebi i korišćeni su tokom globalnog rata protiv terorizma. Američka vojska sada postepeno povlači ovu platformu i zamenjuje je vozilom Armored Multi-Purpose Vehicle. Iako napušta prvu liniju američke vojske, M113 i dalje koriste brojne NATO i savezničke armije. Proizvedene su hiljade primeraka, a mnoge zemlje su ovu platformu integrisale u svoje mehanizovane snage. Često su ga modernizovali unapređenim oklopom, pogonskim sistemima i elektronikom.

Isporuke M113 Ukrajini

Nakon ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine, Sjedinjene Američke Države uključile su M113 u rane pakete bezbednosne pomoći kao deo šireg napora da se ukrajinske snage brzo opreme dostupnim i održivim sistemima. Prva isporuka započela je u aprilu 2022. godine, sa približno 200 M113 iz zaliha američke vojske. Uključeni su i u kasnije pakete pomoći, a do 2024. više od 900 vozila je obećano ili isporučeno. To uključuje standardne oklopne transportere, kao i medicinske i komandne varijante.

Saveznici iz NATO-a i partnerske zemlje podržali su američke napore dodatnim isporukama M113 iz svojih zaliha. Te isporuke uključuju 42 vozila iz Australije, 54 iz Danske, 70 iz Litvanije, 60 iz Portugala, 20 iz Španije i 11 iz Nemačke, kao i dodatna obnovljena vozila obezbeđena kroz zajedničke evropske inicijative. Holandija je takođe isporučila oko 350 vozila YPR-765, unapređenih varijanti M113. Italija je 2025. objavila još jedan paket vojne pomoći koji uključuje 400 M113, čime je dodatno povećan ukupan broj dostupnih vozila ukrajinskim snagama. U kombinaciji sa američkim isporukama, Ukrajini je dodeljeno približno 1.900 vozila M113.

Značaj M113 na ratištu Rusije i Ukrajine

U trenutnom bezbednosnom okruženju u Ukrajini, M113 predstavlja balans između preživljavanja, mobilnosti i borbene efikasnosti. Glavne pretnje ukrajinskim vozilima su ruska artiljerija i dronovi, jer su „zone uništenja“ smanjile efikasnost direktne vatre sistema poput tenkova. Kao i većina oklopnih vozila, M113 ne može izdržati direktan pogodak artiljerije ili projektila sa drona. Međutim, njegov oklop pruža dovoljnu zaštitu od gelera, granata i manjih municija koje nose dronovi. Takođe, njegov pogonski sistem može nositi dodatnu opremu za zaštitu od dronova, pri čemu nedavne objave na društvenim mrežama prikazuju vozilo M113 opremljeno tzv. „kavezima“ i zaštitom u obliku „ježevih prepreka“.

Istovremeno, M113 je težak cilj zahvaljujući svojoj brzini i pokretljivosti na različitim terenima. Njegov gusenični sistem omogućava kretanje van puteva, izbegavajući predvidive rute koje dronovi često nadgledaju. Iako je vozilo slabo naoružano, mitraljezom kalibra 12,7 mm, oružja za direktnu vatru trenutno imaju ograničenu upotrebljivost na ovom ratištu. Umesto toga, borbena vrednost M113 leži u njegovoj sposobnosti da prevozi FPV i „bomber“ dronove unutar svog prostora do prednjih linija, odakle se mogu lansirati.

Sistem je takođe mehanički jednostavniji od novijih, naprednijih vozila. Ukrajinski mehaničari pohvalili su vozilo M113 zbog pogonskog sistema sličnog onima koji se nalaze u popularnim kombajnima Džon Dir. Pored toga, njegova duga istorija proizvodnje i široka upotreba stvorile su razvijen lanac snabdevanja rezervnim delovima. Kao rezultat toga, tehničke ekipe mogu relativno brzo popravljati oštećena vozila i održavati ih u upotrebi uprkos stalnom habanju u borbi i dugotrajnoj eksploataciji.

Važan u ratu iscrpljivanja

Pored ovih prednosti, glavna snaga M113 jeste njegova dostupnost. Razvijen i proizveden u velikim količinama tokom Hladnog rata, mnoge zemlje sada zamenjuju ovu platformu i spremnije su da je prebace Ukrajini nego da je rashoduju. Veliki broj dostupnih sistema posebno je važan u ratu iscrpljivanja koji ulazi u četvrtu godinu. I Rusija i Ukrajina izgubile su značajan broj oklopnih vozila usled direktne vatre, artiljerije, dronova, mina i problema sa održavanjem. Suočena sa nedostatkom i ranjivošću na dronove, Rusija se sve više oslanja na komercijalna vozila. U međuvremenu, Ukrajina se u većoj meri oslanja na svoj fond M113.

Kontinuirana upotreba M113 u Ukrajini odražava širi obrazac u ovom ratu. Kako sukob traje, obe strane su se prilagodile pronalaženjem načina da stariju opremu iskoriste za savremene potrebe. U ovom slučaju, M113 odgovara dinamici ratišta ne zato što je optimizovan za moderno ratovanje, već zato što je dizajniran za prilagodljivost, masovnost i dugotrajne sukobe.

Vikram Mital, saradnik Forbes